Schepen op de baan

Uit Modelpraat nr. 99 van "De Hoekse Lijn" komt dit artikel over schepen op de modelbaan.
Daar wordt niet zoveel over gepubliceerd, daarom plaatsen we het ook op de NMF site.
Heeft u hier vragen over, neem gerust via "De Hoekse Lijn" contact op met de auteur Frank Haalmeijer,

SCHEPEN OP DE BAAN


Een model schaal 1:87 van het Hamburgse museumschip
‘Cap San Diego’. Het is een drijvend model van 1,74 m  lang in h0!
Dit model is te bezichtigen in Miniatur Wunderland in Hamburg.

In de loop der tijd heeft een haven meer interesse opgeëist in de scenery opbouw van modelbanen. Dat komt waarschijnlijk omdat dit een niet meer zo vaak geziene situatie is voor de liefhebbers. In de jaren ’60 van de vorige eeuw kon je gemakkelijk op een havenkade komen, waar een schip lag te laden of te lossen. Het was ook een boeiend aanzicht met wat daar allemaal gebeurde. Het sprak menigeen aan. Nu dat beeld grotendeels achter hoge hekken en slagbomen met toegangspasjes is verdwenen en ook de internationale wetgeving een verbod op publiekelijke toegang voorschrijft, kunnen we dat alleen nog maar op afstand zien in de vorm van bulkoverslag of op grootse container terreinen. Ouderwetse stukgoed overslag is verdwenen.
Dan onze herinneringen maar vastleggen in een modelbaan met veel treinen. Een baan met een haven erbij vergt erg veel ruimte. Een gemiddeld vrachtschip uit de jaren ’60 was circa 160 meter lang. Op schaal H0 zou dat al 1,84 meter zijn. Wie heeft dat beschikbaar? Grotere clubbanen en demonstratiebanen mogelijk wel. De huidige containerschepen (met 15000 teu) zijn 290 meter lang (Panama-size) en dat vergt al gauw 3,30 meter lengte in h0. Over de breedte en hoogte zullen we het nu even niet hebben.
Op de H0-baan van onze vereniging ligt een ferry in schaal 1:100. Eigenlijk iets te klein in schaal voor de treinen, maar toch een flink model van bijna 1,80 meter. Het verschil in schaal valt niet te zien en valt ook niemand op. Schaal 1: 100 is een gebruikelijke schaal voor dit soort modellen. Het model is gebouwd door een oud-lid van onze vereniging, maar heeft het helaas niet helemaal meer af kunnen bouwen. Het is een groot model en daardoor niet vaak te zien op modelbanen. Maar ja, wat dan? De coasters (ookwel ‘kustvaarders’ genoemd) zijn een mooi alternatief. Uit diezelfde tijd waren deze categorie schepen tussen de 45 en 75 meter lang en dat geeft de modelbouwer mogelijk weer enige moed.


Een Artitec-coaster (ms “Noordborg”), waarop een deklast hout ligt. Gezien de diepgang van het scheepje, zou er al een deel van deklast gelost moeten zijn, maar dat is hier niet het geval. In werkelijkheid zou dit een gevaarlijke situatie kunnen zijn. Een punt van aandacht bij het bouwen en maken van scheepsmodellen.(deklast zijn koffie roerhoutjes).

De firma Artitec levert al weer geruime tijd een mooi model in rasin op schaal 1:87 met een verbazend mooie detailering van klinknagels, deukjes en zichtbare spanten erdoor heen etc. Maar dat is maar één schip!
In de kustvaart waren heel veel typen in gebruik, maar meestal wel allemaal met dezelfde uitrusting.
Jammer genoeg zie je bij veel modelbanen met scheepsmodellen, dat de treinenrijders geen enkel idee hebben, wat zo’ n schip of scheepje allemaal heeft aan attributen etc. Sommige modellen hebben de ankerwinch achterste voren staan of allerlei onherkenbare brokstukken worden erop gelijmd om niet een leeg dek te hebben. Ook dekhuizen en masten voldoen zeker niet altijd aan de vaak hoge eisen, die dezelfde modelbouwers van scenery en stations aan zichzelf stellen.
Laten we dan maar eens gaan kijken, hoe je een goed gevormd en acceptabel scheepsmodel kan bouwen, dat niet misstaat op de veelal fraaie modelbanen.
Eerst moeten we kiezen, wat voor schip je eigenlijk wil. Het moet ook niet al te ingewikkeld worden, als je ermee begint. De schaal en de beschikbare ruimte op de baan zullen grotendeels uitmaken, welke keuze het gaat worden. Maar er bestaan in de catagorie kustvaarders ook andere typen. Zoals een sleepboot, een vissersvaartuig of een pont.
Stel, dat we een kadelengte van circa 80 cm (h0) beschikbaar hebben. Dat betekent voor h0 een max. scheepslengte van ca. 65 meter. Dat is al een middenmaat kustvaarder. Voor de N-baan alles globaal halveren. Dat betekent voor een zelfde schip een kadelengte beschikbaar van 40 cm.
De meeste plastic bouwdozen van schepen hebben zelden een schaal van 1:87 en voldoen jammer genoeg dus ook niet. Je kan wel zeggen, dat zien ze toch niet, maar het komt duidelijk tot uitdrukking als je op schaal later de railing gaat plaatsen. Plantsoen-hekjes op een schip zijn echt te klein en onprofessioneel! Stel, dat we de keuze laten vallen op de kustvaarder.

Kies dan een relatief eenvoudig schip, niet teveel tuigage en of andere moeilijke zaken. Ook het tijdperk is belangrijk, want containerschepen waren er voor de oorlog nog niet. Het plaatje van de Artitec-coaster is typisch jaren ’50 en ‘60.
We kiezen een fraai gelijnde stukgoed coaster van 58 meter lengte. Deze past aan een modelkade van 70 cm. Het schip wordt dan 66,7 cm. Het profiel is in de schets op pagina 6 te zien. Enkele mast en een kleine accomodatie. Het is een bestaand schip geweest met de naam: “NICOLE” (ex “Nero” van de KNSM) uit 1937 en voer tot 1966.

We gaan ervan uit, dat het een waterlijnmodel gaat worden van een ander type als de Artitec-boot, dat niet kan varen of drijven. Dat is nog een aparte uitdaging en over varende modellen gaan we het niet hebben.
De materiaal keuze wordt dan ook makkelijker. Om een romp van een schip te maken, moeten we wel iets weten over scheepsbouw tekeningen lezen. We hebben een lijnenplan nodig en gebruiken bij de bouw de zgn. stapelmethode.
Vaak zijn scheepstekeningen op schaal 1:100 getekend. Willen we exact werken, dat moeten we het nodige rekenwerk verrichten. Alle gemeten maten in de tekening moeten omgerekend worden met de factor 100:87= 1,15 x. Op zich niet moeilijk, maar wel wat rekenwerk.  
NB: (Voor de schaal 00 (Engelse baan is 1:76) zal de factor iets groter zijn: 100:76= 1,316 x).
Algemeen: alvorens men gaat beginnen, zullen eerst de tekeningen bestudeerd moeten worden en schaf daarna pas de benodigde materialen aan. We werken meestal met hout met een korte zachte nerf en zonder kwasten. Geschikt hout is bijv. lindenhout. Dat is niet echt goedkoop, maar geeft prachtige resultaten.
Volg de maten uit de tekening en elke maat weer vermenigvuldigen met 1,15.
Geduld en wat handigheid zijn waardevol. Voor de meesten is enige uitleg bij een lijnenplan noodzakelijk. Die uitleg kan ondergetekende geven.
De railing of verschansing wordt gemaakt van wit abs-plaat, evenals het dekhuis. Bij het model in dit artikel wordt ook een stukje triplex gebruikt voor de voorkant van het stuurhuis, die makkelijk in teakkleur kan worden met beits en vernis.
Verder hebben we een lintzaag of een figuurzaag nodig, een scherpe beitel, een houten of kunststof hamer, hobbymesjes, fijn schuurpapier en houtlijm.
De romp van het schip wordt gebouwd volgens de ‘stapelmethode’. Bij dit model als waterlijnmodel hebben we maar 4 plankjes nodig van 8,5 mm dik. De breedte van het schip op ware grootte is 9,10 meter – in model dus 910:87= 10,46 cm.
We kunnen nu vaststellen, dat we 4 planken van 70 x 11 x 0,85 cm moeten hebben om de romp te kunnen maken.
We hebben nu gekozen, dat het schip geladen ligt en tot het merk *) in het water ligt. Natuurlijk kan er ook voor leeg schip gekozen worden en hoger op het water ligt. Dan moeten we 2 extra plankjes erbij nemen van dezelfde maten. Alles kan en een variatie doet het vaak erg leuk. Deze laatste situatie kan dus ook alleen als het laadruim leeg is of een klein beetje lading erin.
Elke waterlijn wordt nauwkeurig op de plankjes getekend in vloeiende lijnen en aan beide kanten van de middenlijn exact gelijk. Als dit exact goed is uitgetekend op elk plankje, dan kunnen we gaan zagen. Het liefst met een lintzaag en met een fijne zaagvertanding.

*)  Dit Plimsoll merk wordt bedoeld.

NB:
In clubverband wil ik daar graag bij helpen en begeleiden. De benodigde bouwtekeningen zijn voorhanden (fmh).

(wordt vervolgd)

Tekst en foto's: Frank Haalmeijer

 

Komende evenementen

za nov 25 @10:00 - 15:00
Assen
vr dec 01 @19:00 - 22:00
Schulweg 4, 47638 Straelen, Duitsland
za dec 02 @10:00 - 15:00
Party- Zalencentrum 't Haske, Vegelinsweg 20, 8501 BA Joure
Evenementen
November 2017
Z M D W D V Z
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 1 2